Эмне үчүн маанай цикл менен бирге өзгөрөт?

Сени айрым күндөрү адамдар менен баарлашуу, пландарды түзүү жана тапшырмаларды аткаруу жеңилирээк, ал эми башка күндөрү көбүрөөк тынчтыкты жана өзүңө убакыт бөлгүң келип турганы байкалды беле? Маанайга көптөгөн факторлор таасир этиши мүмкүн, алардын бири — этек кир циклинин фазасы.

Негизгиси

• Циклдин биринчи жарымында эстрогендин деңгээли акырындап өсөт, бул күч-кубаттын агымын берип, эмоционалдык фонду жакшыртат;
• моээдеги сыйлоо тутумунун сезгичтиги дал ушул фолликулярдык фазада эң жогорку чекитине жетет;
• овуляцияга жакындаган сайын көпчүлүктө баарлашууга болгон каалоо, демилгелүүлүк жана сексуалдык каалоо жогорулайт;
• физикалык ишке жөндөмдүүлүк жана чыдамкайлык да жогорку эстрогендин жана төмөн прогестерондун фонунда жогорулашы мүмкүн;
• кандай гана эмоционалдык термелүүлөр болбосун, алар жекече мүнөзгө ээ, ал эми алардын жоктугу — бул дагы толук кадимки көрүнүш.

Организмде эмне болот?

Этек кир аяктагандан кийин фолликулярдык фаза уланат — бул этек кирдин биринчи күнүнөн баштап жумуртка клеткасынын чыгышына чейинки циклдин биринчи жарымы. Бул мезгилде гипофиздин таасири астында доминанттуу фолликул өсөт, жана организмде эстрогендин деңгээли акырындап жогорулайт. Эстроген — негизинен энелик бездердин өсүп жаткан фолликулдары тарабынан иштелип чыгуучу аялдардын жыныстык гормону. Эстроген организмдин ар кандай процессине катышат жана эмоционалдык абалга, энергиянын деңгээлине жана көңүлдү топтоо жөндөмүнө таасир этиши мүмкүн. Ошол эле учурда прогестерондун деңгээли бул мезгилде минималдуу бойдон калат. Прогестерон — бул циклдин экинчи жарымында гана активдүү иштелип чыгуучу энелик бездердин стероиддик гормону. Кээ бир аялдар циклдин биринчи жарымында чечим кабыл алуу, мотивацияны сезүү жана айланадагылар менен мамиле түзүү анда дагы жеңилирээк болорун байкашат.

Циклдин биринчи фазасынын гормондору мээнин химиясына так кандай таасир этет? Жыныстык стероиддердин термелүүлөрү нейробиологиялык реакцияларга түздөн-түз таасир этет. Фолликулярдык фазада сыйлыкка карата кабыл алуучулук — жагымдуу стимулдарга жана жетишкендиктерге карата нейрондук жооп — лютеиндүү фазага салыштырмалуу эң жогорку деңгээлде болот. Эстроген нейрокозгоочу таасирге ээ — бул нерв системасындагы тормоздук процесстерди төмөндөтүү жана ыктыярдуу активдүүлүктү күчөтүү касиети. Мунун эсебинен активдүү аракеттерге даярдык жогорулайт, көңүл топтоо жакшырат жана маалыматты иштеп чыгуу ылдамдыгы өсөт. Мындан тышкары, эстроген стресстик факторлорго карата реакцияны модуляциялоого жардам берет жана эмоционалдык туруктуулукту колдойт. Изилдөөлөрдө ошондой эле жүрөктүн кагышынын вариабелдүүлүгү — нерв системасынын симпатикалык жана парасимпатикалык бөлүмдөрүнүн ортосундагы баланстын көрсөткүчү — этек кир аяктагандан кийин өсө баштаары белгиленген. Бул көрсөткүчтүн жогорулашы туруктуураак маанай жана нагрузкаларга жакшыраак ылайыкташуу менен байланышкан.

Этек кир аяктагандан баштап овуляцияга чейин маанай кантип өзгөрөт?

Эмоционалдык фон адатта фолликулдардын өнүгүшүнө жараша этап-этабы менен өзгөрөт. Эрте фолликулярдык фазада, гормондордун концентрациясы али бийик эмес кезде, организм этек кирдин энергиянын төмөндөшүнөн жаңы эле чыгып жатат. Этек кир алдындагы чыңалуунун симптомдору, кыжырдануу жана ачуулануу этек кирдин биринчи күндөрүндө эле басылат. Кан кетүү башталгандан тартып болжол менен экинчи күндөн баштап маанайдын көрсөткүчтөрү бир калыпта жана туруктуу көтөрүлө баштайт. Кечки фолликулярдык фазада эстрогендин деңгээли өзүнүн эң жогорку чекитине жетет. Жумуртка клеткасы чыгардын алдында гипофиздин лютеинизациялоочу гормонунун кескин чыгышы болот, бул овуляцияны баштайт. Бул учурда көпчүлүк аялдар өзүнө болгон ишенимдин жана оптимизмдин эң жогорку деңгээлин сезишет. Биологиялык көз караштан алганда, бул мезгил либидонун табигый жогорулашы жана мотивациялык артыкчылыктардын баарлашууга жана фларт кылууга карай өзгөрүшү менен байланышкан.

Сен эмнелерди байкай аласың?

Фолликулярдык фазада кээ бир аялдар төмөнкүлөрдү белгилешет:

• көбүрөөк ички ресурс сезишет;
• кнүмдүк тапшырмалар менен жеңилирээк күрөшүшөт;
• башка адамдар менен көбүрөөк каалоо менен баарлашышат;
• өзүнө болгон ишенимди көбүрөөк сезишет;
• лидерлик сапаттарды жана демилгени көрсөтүшөт;
• ашыкча жеп коюуга болгон каалоону азыраак сезишет;
• физикалык нагрузкалардан кийин тезирээк калыбына келишет. Бирок бул өзгөрүүлөрдүн жоктугу дагы кадимки көрүнүш болуп саналат.

Циклдин биринчи жарымындагы эмоционалдык көтөрүңкү маанайды күнүмдүк жашоодо кантип колдонсо болот? Эгерде сен күч-кубаттын агымын сезсең, бул күндөрдү активдүү башталыштардын убактысына айландырууга болот:

• татаал сүйлөшүүлөрдү, коомдук сөздөрдү жана командалык жолугушууларды пландоо;
• кеңири масштабдуу жумушчу долбоорлорду же жаңы көндүмдөрдү үйрөнүүнү баштоо;
• интенсивдүүрөөк күч же интервалдык машыгууларды сыноо;
• жолугушууларды, достор менен жолугушууларды жана сапарларды уюштуруу. Эстроген булчуң гликогенин сактоого көмөктөшөт жана нагрузка учурунда майлардын утилизациясын жакшыртат, ошондуктан физикалык активдүүлүк жеңилирээк берилиши мүмкүн. Бул учурда эгер сенин абалың тынчыраак ритмди талап кылса, графикти күч менен ашыкча жүктөбөө маанилүү.

Эмне үчүн маанай өзгөрбөй калышы мүмкүн?

Эмоционалдык абалга гормондор гана эмес, башка факторлор да таасир этерин эстен чыгарбоо маанилүү. Маанайга төмөнкүлөр да таасир этиши мүмкүн: стресс; уйкунун сапаты; жашоодо болуп жаткан окуялар; физикалык абалы; жакындар тарабынан колдоо деңгээли; комбинацияланган оралдык контрацептивдерди кабыл алуу. Гормоналдык профилдер жана ткандардын эстрогенге карата реакциясы ар кандай аялдарда абдан жекече болот. Ошондуктан циклдин ар бир фазасы милдеттүү түрдө белгилүү бир эмоциялар топтому менен коштолот деп күтүүнүн кереги жок.

Циклдин башындагы маанайдын өзгөрүшү качан көйгөйдү көрсөтүшү мүмкүн? Кээде эмоционалдык кыйынчылыктар этек кирден кийин кетпейт же, тескерисинче, циклдин башында күчөйт. Депрессиясы бар аялдарда этек кир алдындагы маанайдын нашарлашы кан кетүү күндөрүнө жана эрте фолликулярдык фазага созулуп кетиши мүмкүн. Биполярдык бузулууда этек кирден кийинки күндөрдө айрым учурларда гипомания эпизоддору — анормалдуу жогорку активдүүлүк жана козголуу абалдары байкалышы мүмкүн. Ошондой эле циклдин башында эгер организм уйкунун катуу жетишсиздигин же өнөкөт стрессти баштан кечирип жатса, капалануу же тынчсыздануу сакталып калышы мүмкүн. Эгерде симптомдор жуталап созулуп, календардын күндөрүнө көз каранды болбосо, себеби адатта гормондордун табигый термелүүлөрүнөн тышкары жатат.

Качан врачка кайрылуу керек?

Эгерде төмөнкүлөр болсо, гинекологдун же психотерапевттин консультациясына жазыл:

• капаланган маанай, ыйлаактык же апатия циклдин чоң бөлүгүнө созулуп, күнүмдүк жашоого тоскоол болсо;
• эмоционалдык төмөндөөлөр жумушта же жакындар менен мамиледе айкын кыйынчылыктарды жаратса;
• кыжырдануу же тынчсыздануу сезимдери кан кетүү аяктагандан кийин да өтпөсө;
• сен эйфория менен терең кайгынын ортосунда кескин жана көзөмөлдөнбөгөн секириктерди байкасаң. Врач гормоналдык фондун таасирин маанайдын бузулууларынан айырмалоого жардам берет жана ыңгайлуу колдоону тандап берет.

Өзүңдү жакшыраак түшүнүү үчүн эмне кылуу керек? Кээде колдонмодон өзүңүздүн маанайыңызды белгилеп көрүңүз. Симптомдордун күнөлүгүн кеминде эки же үч катары менен келген циклдер бою жүргүзүү жеке мыйзамчлыктарды так көрүүгө жардам берет. Бир нече циклден кийин сен төмөнкүлөрдү байкай аласың:

• качан сага көңүл топтоо жеңилирээк;
• кайсы күндөрү көбүрөөк баарлашуу келип турат;
• качан өзгөчө жайлоо жана өзүңө кам көрүү маанилүү. Бул байкоолор өзүңдүн муктаждыктарыңды жакшыраак түшүнүүгө жана аларга урматтоо менен мамиле кылууга жардам берет.

Эске сала турган негизги нерсе

Цикл сенин жекелигиңди аныктабайт жана сезген нерселериңдин баарын түшүндүрбөйт. Бирок ар кайсы мезгилдерде абалыңдын кандай өзгөрүшү мүмкүн экенин билүү өзүңө кылдат мамиле кылууга жардам берет. Сага күтүүлөргө жооп берүү же ар дайым бирдей өндүрүмдүү болуу мілдеттүү эмес. Кээде организмге эс алуу керек, ал эми кээде ал чындап эле жаңы жетишкендиктерге даяр. Жана бул эки абал тең толук кадимки көрүнүш.