Көңіл-күй неге циклмен бірге өзгереді?

Сен кейбір күндері адамдармен қарым-қатынас жасау, жоспар құру және міндеттерді орындау оңайырақ екенін, ал басқа күндері көбірек тыныштық пен өзіңе уақыт арнағың келетінін байқадың ба? Көңіл-күйге көптеген факторлар әсер етуі мүмкін, солардың бірі – етеккір циклінің фазасы.

• Циклдің бірінші жартысында эстроген деңгейі біртіндеп көтеріледі, бұл сергектік сыйлап, эмоционалдық фонды жақсартуы мүмкін;
• мидағы марапаттау жүйесінің сезімталдығы дәл фолликулярлық фазада шыңына жетеді;
• овуляция жақындаған сайын көбі адамдардың арасында қарым-қатынасқа түсуге құмарлық, бастамашылдық пен жыныси құмарлық арта түседі;
• жоғары эстроген мен төмен прогестерон аясында дене жұмыс қабілеті мен төзімділігі де артуы мүмкін;
• кез келген эмоционалдық ауытқулар жеке сипатта болады, ал олардың болмауы да – абсолютті норма.

Ағзада не болып жатыр?

Етеккір аяқталғаннан кейін фолликулярлық фаза жалғасады – бұл етеккірдің бірінші күнінен бастап жұмыртқа жасушасы шыққанға дейінгі циклдің бірінші жартысы. Бұл кезеңде гипофиздің әсерінен доминантты фолликул өседі, ал ағзада эстроген деңгейі біртіндеп жоғарылайды. Эстроген – негізінен аналық бездердің өсіп келе жатқан фолликулдары шығаратын әйелдің жыныс гормоны. Эстроген ағзаның әртүрлі процестеріне қатысады және эмоционалдық жағдайға, энергия деңгейіне, шоғырлану қабілетіне әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар, бұл кезеңде прогестерон деңгейі минималды болып қала береді. Прогестерон – тек циклдің екінші жартысында белсенді түрде бөлінетін аналық бездердің стероидты гормоны. Кейбір әйелдер циклдің бірінші жартысында шешім қабылдау, мотивацияны сезіну және айналасындағылармен қарым-қатынас жасау оңайырақ екенін байқайдi.

Циклдің бірінші фазасының гормондары ми химиясына нақты қалай әсер етеді? Жыныстық стероидтардың ауытқулары нейробиологиялық реакцияларда тікелей көрінеді. Фолликулярлық фазада сыйақыға деген сезімталдық – жағымды ынталандырулар мен жетістіктерге нейрондық жауап – лютеиндік фазамен салыстырғанда ең жоғары болып шығады. Эстроген нейроқоздырғыш әсерге ие – жүйке жүйесіндегі тежеуші процестерді төмендету және ерікті белсенділікті күшейту қасиетіне ие. Осының арқасында белсенді әрекеттерге дайындық артады, концентрация жақсарады және ақпаратты өңдеу жылдамдығы өседі. Сонымен қатар, эстроген стресс факторларына реакцияны модульдеуге көмектеседі және эмоционалдық тұрақтылықты қолдайды. Зерттеулерде жүрек соғу жиілігінің вариабельділігі де – жүйке жүйесінің симпатикалық және парасимпатикалық бөлімдері арасындағы тепе-теңдік көрсеткіші – етеккір аяқталғаннан кейін өсе бастағаны атап өтілген. Бұл көрсеткіштің жоғарылауы тұрақты көңіл-күймен және жүктемелерге жақсы бейімделумен байланысты.

Етеккір аяқталғаннан овуляцияға дейін көңіл-күй қалай өзгереді?

Эмоционалдық фон әдетте фолликулдардың дамуына қарай кезең-кезеңімен өзгереді. Гормондар концентрациясы әлі де жоғары емес ерте фолликулярлық фазада ағза етеккірлік энергия құлдырауынан жаңа шығып жатады. Пременструалды кернеу симптомдары, ашушаңдық және ашулану ұшқындары етеккірдің алғашқы күндерінде-ақ басылады. Қан кету басталғаннан кейінгі екінші күннен бастап көңіл-күй көрсеткіштері бір қалыпты және тұрақты көтеріле бастайды. Кеш фолликулярлық фазада эстроген деңгейі өз шыңына жетеді. Жұмыртқа жасушасының шығуына аз қалғанда гипофиздің лютеинизациялаушы гормонының (ЛГ) күрт шығуы орын алады, бұл овуляцияны іске қосады. Бұл сәтте көптеген әйелдер өзіне деген сенімділік пен оптимизмнің ең жоғары деңгейін сезінеді. Биология тұрғысынан бұл кезең либидоның табиғи түрде артуымен және мотивациялық басымдықтардың қарым-қатынас пен флирт бағытына ауысуымен байланысты.

Сен не байқауың мүмкін?

Фолликулярлық фаза кезінде кейбір әйелдер мыналарды атап өтеді:

• ішкі ресурстың көбірек екенін сезінеді;
• әдеттегі тапсырмалармен оңайырақ күреседі;
• басқа адамдармен қуана қарым-қатынас жасайды;
• өзіне деген сенімділікті көбірек сезінеді;
• көшбасшылық қасиеттер мен бастама көрсетеді;
• шамадан тыс тамақтануға деген құштарлықты азырақ сезінеді;
• физикалық жүктемелерден кейін тезірек қалпына келеді. Алайда бұл өзгерістердің болмауы да норма нұсқасы болып табылады.

Циклдің бірінші жартысының эмоционалдық көтерілісін күнделікті өмірде қалай пайдалануға болады? Егер сен күштің артуын сезсең, бұл күндерді белсенді бастамалар уақытына айналдыруға болады:

• күрделі келіссөздерді, көпшілік алдында сөйлесулерді және командалық кездесулерді жоспарлау;
• ауқымды жұмыс жобаларын немесе жаңа дағдыларды үйренуді бастау;
• қарқынды күш немесе интервалды жаттығуларды байқап көру;
• кездесулер, достық басқосулар мен сапарларды ұйымдастыру. Эстроген бұлшықет гликогенін сақтауға ықпал етеді және жүктеме кезінде майлардың ыдырауын жақсартады, сондықтан физикалық белсенділікті орындау оңайырақ болуы мүмкін. Бұл ретте егер сенің денсаулығың баяу ырғақты талап етсе, кестені күшпен шамадан тыс жүктемеу маңызды.

Көңіл-күй неге өзгере бермеуі мүмкін?

Эмоционалдық жағдайға тек гормондар ғана есер етпейтінін есте сақтау маңызды. Көңіл-күйге мыналар да әсер етуі мүмкін: стресс; ұйқының сапасы; өмірде болып жатқан оқиғалар; физикалық денсаулық; жақындар тарапынан қолдау деңгейі; біріктірілген оральді контрацептивтерді қабылдау. Гормоналды профильдер мен тіндердің эстрогенге реакциясы әртүрлі әйелдерде өте жеке болып келеді. Сондықтан циклдің әрбір фазасы міндетті түрде белгілі бір эмоциялар жиынтығымен бірге жүреді деп күтудің қажеті жоқ.

Цикл басындағы көңіл-күйдің ауытқулары қашан мәселені көрсетуі мүмкін? Кейде эмоционалдық қиындықтар етеккірден кейін кетпейді немесе керісінше, циклдің басында күшейе түседі. Депрессиясы бар әйелдерде етеккір алдындағы көңіл-күйдің нашарлауы қан кету күндеріне және ерте фолликулярлық фазаға созылуы мүмкін. Биполярлық бұзылыста етеккірден кейінгі күндері жекелеген жағдайларда гипомания эпизодтары – қалыптан тыс жоғары белсенділік пен қозу күйлері байқалуы мүмкін. Сондай-ақ, егер ағза ұйқының қатты тапшылығын немесе созылмалы стрессті бастан кешірсе, цикл басында көңілсіздік немесе мазасыздық сақталуы мүмкін. Егер симптомдар апталар бойы созылып, күнтізбелік күндерге тәуелді болмаса, себебі әдетте табиғи гормондардың ауытқуларынан тыс жерде жатады.

Дәрігерге қашан қаралу керек?

Егер төмендегі жағдайлар орын алса, гинекологқа немесе психотерапевтке жазыл:

• көңілсіздік, жылауықтық немесе апатия циклдің көп бөлігіне созылып, күнделікті өмірге кедергі келтірсе;
• эмоционалдық құлдыраулар жұмыста немесе жақындармен қарым-қатынаста айқын қиындықтар тудырса;
• ашушаңдық немесе мазасыздық ұшқындары қан кету аяқталғаннан кейін басылмаса;
• сен эйфория мен терең қайғы арасындағы күрт әрі бақыланбайтын секірістерді байқасаң. Дәрігер гормоналды фонның әсерін көңіл-күй бұзылыстарынан ажыратуға көмектеседі және ыңғайлы қолдауды таңдайды.

Өзіңді жақсырақ түсіну үшін не істеу керек?

Уақыт өте келе қосымшада көңіл-күйіңді белгілеп отыруға тырыс. Кем дегенде екі немесе үш қатарынан келетін цикл бойы симптомдар күнделігін жүргізу жеке заңдылықтарды анық көруге көмектеседі. Бірнеше циклден кейін сен мыналарды байқауың мүмкін:

• саған қашан шоғырлану оңайырақ болатынын;
• қай күндері көбірек араласқың келетінін;
• қашан баяулап, өзіңе күтім жасау ерекше маңызды екенін. Бұл бақылаулар өз қажеттіліктеріңді жақсырақ түсінуге және оларға құрметпен қарауға көмектеседі.

Есте сақтауға тиісті басты нәрсе

Цикл сенің жеке басыңды анықтамайды және сен сезінетін барлық нәрсені түсіндірмейді. Бірақ әртүрлі кезеңдерде денсаулық пен көңіл-күйдің қалай өзгеретінін білу өзіңе мұқият болуға көмектеседі. Саған үміттерге сай болу немесе үнемі бірдей өнімді болу міндетті емес. Кейде ағзаға демалыс керек, ал кейде ол шынымен де жаңа жетістіктерге дайын болады. Және бұл екі күй де абсолютті түрде қалыпты болып табылады.