ПМС: бұл не және белгілерін қалай жеңілдетуге болады?

Мезгіл келгенге дейінгі бірнеше күн бұрын өзіңді сезімтал сезініп, тезірек шаршайтыныңды немесе әдеттегі жағдайларға қаттырақ реакция жасайтыныңды байқауың мүмкін. Егер бұл жүйелі түрде қайталанып, етеккір басталғаннан кейін кетіп қалса, мүмкін, сен ПМС белгілерімен бетпе-бет келіп жүрген боларсың.

ПМС туралы бірінші кезекте нені білу керек?

ПМС — бұл предменструальний синдром, яғни етеккір басталғанға дейінгі физикалық және эмоционалдық өзгерістердің жиынтығы. Көптеген әйелдерде бұл сезімдер етеккір циклінің екінші жартысында ай сайын қайталанып тұрады. Диагнозды растау үшін симптомдар етеккір басталғанға дейін кемінде үш цикл қатарынан бес күн бұрын байқалуы тиіс. Әдетте айқын байқалатын ыңғайсыздық қанды бөліністер басталғаннан кейін төрт күн ішінде бәсеңдеп, толығымен жоғалады. ПМС көріністері күші жағынан әртүрлі болуы мүмкін. Кейбір әйелдерде олар мүлдем байқалмайды, ал басқаларында оқуға, жұмысқа және жеке қарым-қатынастарға айтарлықтай әсер етеді. Түсінген жөн: ПМС — бұл мінездің әлсіздігі немесе сенің «тым эмоционалды» екеніңнің белгісі емес. Бұл ағзаның әйелдің репродуктивті жүйесінің табиғи процестеріне беретін қалыпты биологиялық жауабы.

Циклдің екінші фазасында ағза мен гормондармен не болады?

Етеккір циклі жыныстық гормондар деңгейінің үнемі ауытқуы арқылы реттеледі. Циклдің бірінші жартысында фолликулдың жетілуін ынталандыратын аналық без гормоны — эстроген деңгейі өседі. Циклдің ортасында овуляция — аналық безден жетілген жұмыртқа жасушасының шығуы орын алады. Осыдан кейін лютеиндік фаза басталады — бұл овуляция мен етеккірдің басталуы арасындағы кезең, ол әдетте шамамен 14 күнге созылады. Бұл кезеңде сары дене эндометрийді ықтимал жүктілікке дайындайтын стероидты гормон — прогестеронды белсенді түрде шығара бастайды. Эндометрий — жыныстық гормондардың әсерінен қалыңдайтын жатырдың шырышты қабығы. Егер ұрықтану орын алмаса, етеккір алдында эстроген мен прогестерон деңгейі күрт төмендейді. Дәл осы гормондардың циклдік түрде төмендеуі мидың биохимиялық процестеріне және орталық жүйке жүйесінің жұмысына әсер етеді. Жүйке жүйесінің гормондардың ауытқуына жеке сезімталдығы симптомдардың пайда болуын түсіндіреді.

Предменструальний синдром үшін қандай симптомдар тән?

Көріністер физикалық хал-ауқатқа да, эмоционалдық фонға да әсер етуі мүмкін. Бұл симптомдардың барлығын бір уақытта сезіну міндетті емес, және олар циклдан циклға өзгеруі мүмкін.

Эмоционалдық және мінез-құлық көріністеріне мыналар жатады:

• ашуланшақтық және ашудың күрт шығуы;
• көңіл-күйдің күрт ауытқуы;
• жылағыштық пен сезімталдықтың жоғарылауы;
• күйзелістік жағдай және мұң сезімі;
• мазасыздық және үрейдің жоғарылауы;
• зейінді шоғырландырудағы проблемалар;
• ұйқысыздық немесе күндіз ұйқышылдықтың жоғарылауы;
• тез шаршағыштық және тұрақты қажу;
• жыныстық құмарлықтың өзгеруі;
• әлеуметтік қарым-қатынастан қашық болуға деген ұмтылыс.

Физикалық симптомдарға мыналар жатады:

• сүт бездерінің ісінуі және ауырсынуы;
• іштің кебуі және сұйықтықтың кідіруі;
• бас ауруы;
• бұлшықет аурулары және буындардағы ыңғайсыздық;
• спазмдар мен іштің төменгі бөлігінің ауыруы;
• белгілі бір тағамға, тәттіге немесе тұздыға деген құмарлық;
• акне мен терідегі қабынулардың пайда болуы;
• шаштың майлануының жоғарылауы;
• қолдар мен табандардың ісінуі;
• ас қорыту проблемалары.

Өмір салты мен әдеттер көмегімен ПМС көріністерін қалай жеңілдетуге болады?

Предменструальний синдромның орташа көріністерін түсінікті қадамдар арқылы түзетуге болады. Тамақтанудағы өзгерістер сұйықтықтың кідіруін азайтуға және көңіл-күйдің күрт ауытқуларын азайтуға көмектеседі.

Мамандар келесі қарапайым әдеттерді ұсынады:

• рационға тұтас дәнді нан, сұлы майы, қоңыр күріш, үрмебұршақ пен жасымық сияқты күрделі көмірсуларды қосу;
• құрамында кальцийі бар өнімдерді, мысалы, йогурт және қою жасыл жапырақты көкөністерді қосу;
• тұзды, тазартылған қантты және қаныққан майларды тұтынуды азайту;
• кофеин мен алкогольді суреттерді шектеу;
• темекі шегуден бас тарту;
• әр екі-үш сағат сайын аз мөлшерде жиі бөлшектенген тамақтануға көшу;
• аптаның көп күндерінде кемінде 30 минут аэробты физикалық белсенділікке тұрақты түрде уақыт бөлу;
• жүзумен, жылдам жүрумен, жүгірумен немесе велосипед тебумен айналысу;
• тіпті демалыс күндері де бір уақытта жатып және оянып, ұйқының тұрақты кестесін сақтау;
• стресс деңгейін төмендету үшін релаксация әдістерін, тыныс алу жаттығуларын, медитацияны немесе йоганы қолдану;
• егер бұлшықеттегі ыңғайсыздық немесе спазмдар күнделікті өмірге кедергі келтірсе, рецептсіз берілетін ауырсынуды басатын препараттарды қабылдау.

Эмоциялар әсіресе қатты сезілетін күндері, өзіңе біраз түсіністікпен қарауға тырыс. Мүмкін, қазір саған шынымен де мыналар қажет шығар:

• жұмыс жүктемесін азайту;
• жақындардан көмек сұрау;
• тыныш демалысқа уақыт бөлу;
• шұғыл емес міндеттерден бас тарту. Өзіңе қамқорлық жасау — бұл әлсіздік емес, гормоналды өзгерістер кезеңінде ағзаны қолдаудың тәсілі.

Қарапайым ПМС предменструальний дисфориялық бұзылыстан несімен ерекшеленеді?

Әйелдердің шағын бөлігінде симптомдар әдеттегі синдромнан әлдеқайда ауыр түрде көрінеді. ПМДБ — предменструальний дисфориялық бұзылыс, яғни предменструальний синдромның ауыр және бейімделуді бұзатын формасы. ПМДБ кезінде эмоционалдық симптомдар басым болып, күнделікті өмірді күрт бұзады. Әйел ауыр үреймен, үмітсіздік ұстамаларымен, бақыланбайтын ашумен немесе дәрменсіздік сезімімен бетпе-бет келуі мүмкін. Сондай-ақ айқын артық тамақтану, ұйқының ауыр бұзылыстары және денедегі қатты ауырсынулар пайда болуы мүмкін. ПМДБ дамуының нақты себептері генетикалық факторлармен және мидың гормондар деңгейінің өзгеруіне жоғары сезімталдығымен байланысты. Айқын симптомдарды емдеу үшін дәрігер СИОЗС — серотонинді кері қармап алудың селективті ингибиторларын, яғни эмоционалдық жағдайды реттеуге көмектесетін антидепрессанттар класын ұсынуы мүмкін. Сондай-ақ емдеу схемасына оральді контрацептивтер немесе когнитивтік-мінез-құлық психотерапиясы кіруі мүмкін.

ПМС симптомдары кезінде қандай жағдайларда дәрігерге қаралу керек?

Айқын ыңғайсыздыққа шыдап, симптомдардың өздігінен өтуін күтудің қажеті жоқ.

Гинекологқа немесе терапевтке кеңес алу үшін мына жағдайларда жазыл:

• ПМС симптомдары жұмысқа, оқуға немесе айналадағылармен қалыпты қарым-қатынасқа кедергі келтірсе;
• өмір салтындағы, тамақтанудағы және демалыс режиміндегі әдеттегі өзгерістер жеңілдік әкелмесе;
• ыңғайсыздық пен эмоционалдық күйзеліс тек етеккір алдында ғана емес, бүкіл ай бойы сақталса;
• уақыт өте келе симптомдар айқынырақ және ауыр бола түссе;
• сен қатты дәрменсіздікті, дүрбелеңді сезсең немесе өзіңе зиян келтіру туралы ойларды байқасаң.

Маман ПМС-ті қалқанша безі ауруларынан, үрейлі бұзылыстан немесе клиникалық депрессиядан ажырату үшін тексеру жүргізуге көмектеседі. Дәрігер сенің жеке ерекшеліктеріңді ескере отырып таңдайтын дәлелденген терапия әдістері бар.

Циклді қадағалау өзіңе қамқорлық жасауға қалай көмектеседі?

Әрбір ағза жеке және цикл көріністері әртүрлі әйелдерде әрқалай болуы мүмкін. Екі немесе үш етеккір циклі бойы симптомдар күнделігін жүргізу сезімдеріңнің циклділігін нақты көруге көмектеседі. Етеккірдің басталу күндерін, энергия деңгейін, тәбет пен көңіл-күйді тіркеу гинекологқа дұрыс диагноз қоюға мүмкіндік береді. Лютеиндік фазаның басталуының шамамен болатын күндерін білгенде, маңызды істерді жоспарлау, стресті азайту және денеңе уақытында қамқорлық жасау әлдеқайда оңай болады. Егер предменструальний симптомдар өміріңе кедергі келтіре бастаса, міндетті түрде медициналық көмекке жүгін — сен ауырсынуға шыдауға және бұнымен жалғыз күресуге міндетті емессің.