Овуляция деген эмне, жөнөкөй сөз менен айтканда?

Овуляция — бул этек кир циклынын этаптарынын бири, анын жүрүшүндө жумуртка клеткасы энелик безден чыгат. Дал ушул мезгилде кош бойлуу болуу ыктымалдыгы бар. Бирок кош бойлуулукту пландаштырбасаң да, овуляция учурунда организмде эмне болорун түшүнүү өз циклиңди жакшыраак түшүнүүгө жардам берет.

Овуляция жөнүндө эң маанилүү эмнени билишиң керек?

• овуляция кийинки этек кир келүүгө чейин болжол менен 14 күн мурун болот, бирок бул мөөнөт бир кыйла жылышы мүмкүн;
• фертилдүү терезе — жыныстык катнаш бойго бүтүүгө алып келиши мүмкүн болгон болжол менен 6 күндүк убакыт аралыгы;
• жетилген жумуртка клеткасы чыккандан кийин 12–24 сааттын ичинде уруктанууга жөндөмдүү;
• сперматозоиддор аялдын жыныс жолдорунда 3 күндөн 5 күнгө чейин жашоого жөндөмдүүлүгүн сактай алат;
• жумуртка клеткасынын чыгышынын алдындагы гормоналдык өзгөрүүлөр жатын моюнчасынын бөлүп чыгарууларынын касиеттерин жана дене температурасын өзгөртөт.

Овуляция качан болот?

Көптөгөн адамдар овуляция ар дайым циклдин 14-күнүндө болот деп ойлошот. Чындыгында бул анча деле андай эмес. Овуляция күнү циклдин узактыгынан көз каранды жана ар кайсы аялдарда айырмаланышы мүмкүн. Атүгүл бир эле аялда да овуляция ар дайым бир эле күнү боло бербейт. Циклдин биринчи жарымынын узактыгы көбүнчө стресстин, дене салмагынын же жаштын таасири астында өзгөрөт. Ошол эле учурда овуляция менен кийинки этек кирдин ортосундагы аралык адатта 10дон 16 күнгө чейин түзөт. Дал ошондуктан колдонмолордогу божомолдоолор овуляция учурун так аныктоо эмес, багыт болуп саналат.

Этек кир циклы организмди жумуртка клеткасынын чыгышына кантип даярдайт? Ар бир этек кир циклы баш мээнин жана жыныс бездердин гормоналдык сигналдарынын татаал чынжыры тарабынан башкарылат. Циклдин биринчи фазасында гипофиз — баш мээнин түбүндөгү без фолликул стимулдаштыруучу гормонду өндүрөт. Анын таасири астында энелик бездерде жумуртка клеткалары бар көбүктөрдүн тобу өсө баштайт. Алардын арасынан доминантный фолликул — жетилип жаткан жумуртка клеткасы өрчүп жаткан энелик бездеги көбүк бөлүүнөт. Өсүп жаткан фолликул жыныс системасынын жетилишине жооптуу аялдык гормондор — эстрогендерди көбүрөөк өндүрөт. Эстрогендер жатындын ички кабыгынын калыңдашын стимулдаштырып, аны түйүлдүктүн мүмкүн болгон бекишине даярдайт. Эстрогендердин деңгээли туу чокусуна жеткенде, организмде лютеинизациялоочу гормондун (ЛГ) кескин чыгышы болот.

Овуляция учурунда денеде так эмне болот?

Лютеинизациялоочу гормондун кескин көтөрүлүшү болжол менен 24–48 сааттын ичинде фолликулдун дубалынын акыркы жетилишин жана жарылышын баштайт. Жетилген жумуртка клеткасы энелик безден чыгып, энелик безди жатындын көңдөйү менен бириктирген ичке канал — жатын түтүгүнө түшөт. Эгерде бул учурда же анын алдында жолдордо тирүү сперматозоиддор болсо, уруктануу жүрөт. Фолликул жарылгандан кийин анын ордунда энелик безде сары дене — прогестерон гормонун өндүрүүчү убактылуу структура пайда болот. Прогестерон — бул түйүлдүк жумурткасы үчүн азык чөйрөнү сактоочу жана дене температурасын бир аз көтөрүүчү гормон. Эгерде бойго бүтүү боло элек болсо, сары дене жоголот, прогестерондун деңгээли кескин түшөт жана жатындын былжыр кабыгы этек кир түрүндө бөлүнүп чыгат.

Овуляцияны сезүүгө болобу?

Кээ бир аялдар циклдин ортосунда кээ бир өзгөрүүлөрдү байкашат, мисалы:

• бөлүп чыгаруулардын мүнөзүнүн өзгөрүшү;
• сексуалдык каалоонун жогорулашы;
• ичтин төмөн жагынын бир жагынан жеңил тартылуу сезимдери;
• көкүрөктүн жогорку сезгичтиги. Ошол эле учурда көбү эч кандай өзгөрүүлөрдү сезишпейт. Бул дагы кадимки көрүнүш.

Кайсы белгилер жана сезимдер боюнча овуляцияны таанып билүүгө болот? Эң байкаларлык табигый белги жатын моюнчасынын былжырынын консистенциясынын өзгөрүшү болуп саналат. Цервикалдык былжыр — бул чийки жумуртканын агын эске салган жатын моюнчасынын тунук созулма бөлүп чыгаруулары. Мындай нымдуу жана тайгак чөйрө сперматозоиддордун жумуртка клеткасын көздөй кыймылын жеңилдетет. Дагы бир белги — оң же сол тарапта ичтин төмөн жагынын кыска мөөнөттүү сыздаган же сайгылашкан оорусу. Овулятордук синдром — бул фолликул жарылган учурда капталдагы физиологиялык ыңгайсыздык. Мындай сезимдер бир нече мүнөттөн бир жуп суткага чейин созулушу мүмкүн жана кээде жеңил сыйпаган кызгылт бөлүп чыгаруулар менен коштолот. Овуляциядан кийин прогестерондун таасири астында дененин базалдык температурасы 0,2–0,5 °C жогорулайт.

Фертилдүү терезе канча убакытка созулат жана жагымдуу күндөрдү кантип аныктоого болот?

Жыныстык катноо кош бойлуулук менен бүтүшү мүмкүн болгон убакыт аралыгын фертилдүү терезе деп аташат, ал болжол менен 6 күнгө созулат. Бул мезгил жумуртка клеткасы чыкканга чейинки 5 күндү жана андан кийинки сутканы камтыйт. Бойго бүтүүнүн эң жогорку ыктымалдыгы овуляцияга 1–2 күн калганда жакындык болгондо байкалат. Жагымдуу күндөрдү аныктоо үчүн ар кандай ыкмалар колдонулат:

• заарадагы лютеинизациялоочу гормондун көтөрүлүшүнө жооп берүүчү овуляцияга үйдөгү тест-тилкелери;
• дененин базалдык температурасын күн сайын эртең менен өлчөө;
• жатын моюнчасынын бөлүп чыгарууларынын созулуучулугун байкоо;
• ультрадыбыстық фолликулометрия — бул дарыгердин көзөмөлү астында фолликулдун өсүшүн ультрадыбыстық мониторинг кылуу. Симптотермалдык ыкма — бул базалдык температураны жана бөлүп чыгарууларды байкоону айкалыштырган түшүмдүүлүктү баалоо ыкмасы.

Кандай учурларда овуляциянын айланасындагы симптомдор дарыгердин кеңешин талап кылат?

Овуляциянын көпчүлүк көрүнүштөрү коопсуз, бирок катуу ыңгайсыздык көңүл сыртында калбашы керек. Гинекологго төмөнкү кырдаалдарда кайрылуу керек:

• бир жуп сутканын ичинде өтпөгөн ичтин төмөн жагынын кескин, чыдагыс же күчөгөн оорусу;
• аз бөлүп чыгаруулардын ордуна көп өлчөмдөгү этек кир ортосундагы кан агуу;
• ичтин оорушу же калтыроо менен айкалышкан дене температурасынын 37,5 °C жогору көтөрүлүшү;
• жамбаштагы айкын оорунун фонунда баш айлануу, жүрөк айлануу, кусуу же алсыздык;
• этек кирдин 45 күндөн ашык кармалышы же 21 күндөн эрте келиши менен туруктуу эмес цикл.

Өз циклиңди жакшыраак түшүнүү үчүн колдонмодо эмнелерди көзөмөлдөө керек?

Колдонмого регулярдуу белгилөөлөр ден соолугуңдун так жеке профилин түзүүгө мүмкүнчүлүк берет. Алгоритмдер фазалардын орточо узактыгын түшүнүшү үчүн ар бир этек кирдин биринчи күнүн катта. Бөлүп чыгаруулардын консистенциясын, өзгөчө көп өлчөмдөгү тунук жана созулма былжырдын пайда болушун белгиле. Лютеинизациялоочу гормонго тесттердин жыйынтыктарын жана өлчөө учурундагы базалдык температуранын маанилерин киргиз. Кез келген физикалык симптомдорду жаз: көкүрөктүн сезгичтиги, капталдагы жеңил сайгылашуу же маанайдын өзгөрүшү. Убакыттын өтүшү менен бул маалыматтар жеке мыйзам ченемдүүлүктөрүн айкын көрүүгө жана адис менен абалыңды талкуулоону жеңилдетүүгө мүмкүндүк берет.

Жалпысынан овуляция жөнүндө эмне үчүн билиш керек? Өз циклиңдин өзгөчөлүктөрүн түшүнүү төмөнкүлөргө жардам берет:

• организмде болуп жаткан өзгөрүүлөрдү жакшыраак түшүнүү;
• циклиңдин мыйзам ченемдүүлүктөрүн көзөмөлдөө;
• кош бойлуулукту пландаштыруу же бул маалыматты дарыгер менен контрацепция ыкмаларын талкуулоодо колдонуу. Эгерде азыр кош бойлуулукту пландаштырбасаң да, өз циклиң тууралуу билимдер ден соолугуңа аң-сезимдүү мамиле жасоого жардам берет.

Эске салуу керек болгон эң негизги нерсе Овуляция — бул этек кир циклынын табигый бөлүгү. Ар бир аялда ал ар кандай өтүшү мүмкүн: байкаларлык өзгөрүүлөр менен же дээрлик байкалбастан. Сенин денең овуляция кандай «болушу керек» деген орточо түшүнүктөргө дал келиши милдеттүү эмес. Эң маанилүүсү — өзүңдүн жеке өзгөчөлүктөрүңдү түшүнүү жана эгер бир нерсе тынчсыздандырса, кеңеш алуу үчүн кайрылуу.