Этек кир учурунда качан дарыгерге кайрылуу керек?

Көбүбүз жок дегенде бир жолу «Бул нормалдуубу?» деп ойлонгонбуз.

Ар кимдин эле этек кири ар кандай өтөт. Кээ бирлери өзгөрүүлөрдү дээрлик байкабаса, кээри ооруну, чарчоону же катуу келүүсүн сезишет. Бирок адиске кайрылууну кечиктирбөө керек болгон учурлар да бар.

Эсиңде болсун: врачка кайрылуу — бул «сактануу» эмес, өзүңө кам көрүүнүн кадимки эле жолу.

Эң биринчи эмнени билүү маанилүү?

• орточо спазндар, көкүрөктүн сезгичтиги жана жеңил чарчоо — циклдин кадимки көрүнүштөрү;
• оору сезими кадимки жашооңо тоскоол болуп, окууга же иштөөгө бөгөт койбошу керек;
• эгер прокладканы же тампонду ар бир бир-эки саат сайын алмаштырууга туура келсе, врачтын текшерүүсү зарыл;
• этек кир аралыгында же секс кийин кан аралаш бөлүүнүн чыгышы — дарыгерге жазылуу үчүн себеп;
• симптомдорду көзөмөлдөө туура жардамды тезирээк табууга жардам берет.

Этек кир учурунда организмде эмне болот жана эмне үчүн ыңгайсыздык пайда болот?

Цикл аялдардын жыныстык гормондорунун деңгээлинин өзгөрүшү менен жөнгө салынат.

Эгер кош бойлуулук болбосо, эстроген менен прогестерондун деңгээли кескин түшүп кетет. Мунун жообу катары жатындын ички катмары сыртка чыгып баштайт — ошентип этек кир башталат.

Бул катмардан кутулуу үчүн жатындын булчуң дубалы жыйрылат. Мындай спазндардын айынан ичтин төмөн жагы тартышат.

Гормоналдык термелүүлөр этек кир алдындагы синдромду (ПМС) да пайда кылышы мүмкүн — бул айыз башталар алдында убактылуу физикалык жана эмоционалдык симптомдордун комплекси.

Алардын арасында ичтин көбүшү, сүт бездеринин чоңоюшу, маанайдын өзгөрүшү жана кыжырдануу көп кездешет.

Кээ бирлерде гормондордун түшүшүнүн фонунда этек кир мигрени пайда болот — айыз башталаардан бир нече күн мурун же алгачкы үч күндө күчтүү баш оорусу.

Эмне адатта норма деп эсептелет?

Айыз учурунда төмөнкүлөр тынчсыздандырышы мүмкүн:

• ичтин төмөн жагында тартылуу же орточо спазндар;
• белдин жеңил ыңгайсыздыгы;
• чарчоо;
• маанайдын өзгөрүшү;
• иштөө жөндөмдүүлүгүнүн бир аз төмөндөшү.

Эгер бул көрүнүштөр күнүмдүк жашооңо тоскоол болбосо жана сага көнүмүш болсо, тынчсызданууга негиз жок.

Кандай өзгөрүүлөр врачтын кеңешин талап кылат?

Оору жашоого тоскоол болот

Эгер анын айынан иштөө, окуу же кадимки иштер менен алектенүү кыйын болсо, муну адис менен талкуула. Этек кирдин катуу оорусун жөн эле чыдап жүрүү кажет эмес.

Кан кетүү кыйла күчөдү

Төмөнкүлөргө көңүл бур:

• прокладка же тампон бир-эки саатка жетпей бир нече саат катары менен толук толсо;
• агып кетүүдөн сактануу үчүн гигиенанын эки каражатын бирдей колдонууга туура келсе;
• бөлүнүп чыккан нерселерде байкаларлык уюган кан үзүндүлөрү регулярдуу түрдө пайда болсо;
• айыз жети күндөн ашык созулса же адаттагыдан бир топ мол болуп калса.

Цикл кескин өзгөрдү

Көнүмүш ритм узактыгы же интенсивдүүлүгү боюнча күтүүсүз бузулса, сактануу керек.

Эгер этек кир ортосундагы интервал 21 күндөн аз болсо же 45 күндөн ашса, дарыгерге жазыл.

Визит үчүн себеп болуп аменорея да саналат — айыздын үч айдан ашык убакытка толугу менен жок болушу.

Жаңы симптомдор пайда болду

Мисалы:

• этек кирден тышкары адаттан тыш кан аралаш бөлүндүлөр;
• секс учурунда же андан кийин күчтүү оору;
• айыз учурунда заара чыгарууда жана заъ чыгарууда оорутуу, күйүү же кескин оору;
• ичтин төмөн жагында туруктуу толуп калуу жана көбүү сезими;
• бөлүндүлөр бүткөндөн кийин да басылбаган оору.

Күчтүү оору жана мол бөлүндүлөр кандай бузулуулар жөнүндө кабар бериши мүмкүн?

Байкаларлык ыңгайсыздык жана кандын көп жоготуусу көбүнчө врач оңдой ала турган түшүнүктүү гинекологиялык себептерге ээ.

Эндометриоз жана аденомиоз

Эндометриоздо жатындын былжыр челинин тканы кичинекей жамбаштын башка органдарында өсүп кетет. Ал өнөкөт жамбаш оорусу, циклдин бузулушу жана дааратканага баргандагы ыңгайсыздык менен билинет.

Ошого окшош аба — аденомиоз, бул учурда эндометрий клеткалары жатындын өзүнүн булчуң дубалына өсүп кирет. Ага оор кан кетүүлөр жана убакыттын өтүшү менен күчөй турган спазндар мүнөздүү.

Жатындын залалсыз шишиктери

Мол этек кирди көбүнчө миомалар — жатын дубалындагы булчуң түйүндөрү пайда кылат.

Дагы бир кеңири таралган себеп — полиптер, жатын көңдөйүнүн же моюнчасынын былжыр челинин кичинекей өсүндүлөрү. Алар да бөлүндүлөрдү мол кылып жибериши мүмкүн.

Гормоналдык бузулуулар жана кандын уюшу

Туруктуу эмес жана оор кан кетүүлөрдүн себеби ановуляция болушу мүмкүн — бул жетилген жумуртка клеткасы энелик безден чыкпай калган абал.

Гормоналдык фондун бузулушу, мисалы калкан сымал бездин ишинин бузулушу да бөлүндүлөрдүн молдугун өзгөртөт.

Ал эми мол айыз сени жаш кезиңден эле коштоп, тез-тез көгөргөн жерлер жана мурундун каны менен айкалышса, бул коагулопатияга — кандын уюшунун бузулушуна ишарат кылышы мүмкүн.

Гинекологдун кабыл алуусуна кантип даярдануу керек?

Визитке даярдануу врачка кырдаалды тезирээк түшүнүүгө жардам берет.

Сага төмөнкү маалымат керек болот:

• акыркы этек кирдин биринчи күнүнүн так датасы;
• циклдин орточо узактыгы жана кан кетүүнүн өзүнүн узактыгы;
• эң мол бөлүнгөн күндөрү прокладкаларды же тампондорду канчалык көп алмаштырууга туура келет;
• оорунун мүнөзү жана кадимки сезгенүүгө каршы ооруну басаңдатуучулар жардам береби;
• жакын туугандарында ушундай оорулар болгонбу;
• кандайдыр бир дары-дармектерди, витаминдерди же кошулмаларды кабыл алып жатасыңбы.

Кабыл алууда гинеколог кароо өткөрүп, мазок алып, аз кандуулукту жокко чыгаруу үчүн жалпы кан анализин дайындай алат. Зарыл болсо сага УЗИ — кичинекей жамбаш органдарын ультрадыбыстық изилдөө сунушталат.

Качан тез жардам керек?

Кээ бир абалдар пландык визитти эмес, тез жардам чакырууну талап кылат.

Эгер төмөнкүлөр болсо, тез арада медициналык жардамга кайрыл:

• гигиена каражаттары туруштук бере албаган абдан катуу кан кетүү башталды;
• кескин баш айлануу, көздүн караңгылашы же эстен тануу абалы пайда болду;
• кан жоготуунун фонунда тез-тез соккон жүрөк же кескин алсыздык пайда болду;
• тынч абалда басылбаган ичтин курч, чыдагыс оорусу башталды;
• сасык тумоонун белгилери жок жогорку температура көтөрүлдү.

Эгер шектенсең эмне кылуу керек?

Эгер «Балким, бул нормалдуу эледир, же жокпу?» деген ой айланып жатса, сактанып, дарыгерге көрүнгөнү жакшы.

Өзүңдүн денеңди баарынан жакшы сезесиң. Эгер бир нерсе өзгөрсө же кооптуулук жаратса, бул консултация үчүн жетиштүү.

Симптомдорду колдонмодо кантип көзөмөлдөө керек?

Өзүңө кам көрүү өз ритмиңди түшүнүүдөн башталат.

Колдонмодо аййздын башталышын жана бүтүшүн, бөлүндүлөрдүн интенсивдүүлүгүн, оорунун деңгээлин жана маанайды белгиле. Топтолгон байкоолор сенин жеке өзгөчөлүктөрүңдү көрсөтөт жана врач менен сүйлөшүүдө ишенимдүү таяныч болот. Норма ар кимдики өзүндө, жана өзүңдү курбуларың менен салыштыруунун мааниси жок. Маанилүүсү — так сеники эмнеси өзгөргөнү. Канчалык узак байкоо жүргүзсөң, са үчүн эмне кадимкидей, ал эми эмне бузулуп жатканы ошончолук айкын көрүнөт. Бул ошол таяныч: ал өзгөрүүнү өз убагында байкап, ал тууралуу врачка тынч айтып берүүгө жардам берет. Сен баарын өзүң чечүүгө милдеттүү эмессиң — жөн гана байкап, суроолорду берүү жетиштүү.